Informatie

Funderingstypen en -risico's

Funderingstypen

In Nederland worden diverse funderingstypen gebruikt, afhankelijk van de ondergrond en bouwtechnische eisen. Veelvoorkomende typen zijn een fundering op staal, waarbij betonnen stroken onder dragende muren worden geplaatst, en paalfunderingen, waarbij palen in de grond worden geheid of geschroefd om de belasting naar diepere en stevigere grondlagen over te dragen. De keuze van het specifieke type fundering hangt af van factoren zoals bodemgesteldheid, belasting, kosten en bouwvoorschriften. Gedurende de afgelopen 150 jaar zijn er verschillende combinaties en varianten van deze funderingstypen toegepast in de bouwpraktijk.

Bacteriële aantasting van funderingspaal

Bacteriën

Bacteriën kunnen houten funderingspalen verzwakken, vooral grenenhout, door palenpest. Deze bacteriën vormen een consortium dat zonder zuurstof kan overleven en zich binnenin de paal verplaatst via waterstromen. Dit probleem treft ongeveer 33% van de houten paalfunderingen in Nederland, voornamelijk in regio's met een hogere dragende zandlaag. Vurenhouten palen zijn minder vatbaar voor aantasting en worden daarom in gebieden zoals Rotterdam vaker gebruikt. Sinds de jaren '60 is het gebruik van grenenhout als heipaal verboden, en vanaf de jaren '70 zijn houten palen in het algemeen minder populair geworden vanwege bouwvoorschriften en de opkomst van betonnen palen.

Schimmelaantasting

Schimmelaantasting is een belangrijke oorzaak van schade aan houten funderingspalen in het westen en noorden van Nederland. Schimmels hebben vocht, zuurstof en voeding nodig om te overleven. Ondergronds, waar het altijd vochtig is en het hout als voeding dient, is de ideale omgeving voor schimmels om actief te worden en het hout aan te tasten. Dit proces, bekend als paalrot, treedt op bij droogstand wanneer zuurstof bij de bovenkant van de paal kan komen. De mate van aantasting hangt af van de cumulatieve droogstand en de aanwezigheid van vocht en voedsel voor schimmels. Om schimmelaantasting te voorkomen, moeten funderingspalen volledig onder grondwaterstand geplaatst worden. De aantasting kan worden gevisualiseerd en geanalyseerd door onderzoek te doen naar de paalkop.

Negatieve kleef

Negatieve kleef is een fenomeen dat optreedt bij houten funderingspalen, waarbij zakkende grondlagen harder zakken dan de palen zelf. Klei blijft aan de palen kleven, waardoor extra belasting ontstaat en de fundering omlaag wordt getrokken. Dit beperkt het draagvermogen van de palen. Zakkende grondlagen kunnen ontstaan door ophogingen in de straat of bouwterreinen. Vóór 1965 werd er geen rekening gehouden met negatieve kleef bij het ontwerp van gebouwen. Schade hangt samen met verschillen in het vervormingsgedrag van de palen, maar gelijkmatige vervorming voorkomt schade door negatieve kleef.

Verschillen in funderingstypen en hun risicoprofiel

Verschilzakking

Verschilzakking ontstaat wanneer delen van een pand ongelijkmatig zakken. Doordat de ondergrond, het funderingstype of de belasting per bouwdeel verschilt, zakt het ene deel sneller dan het andere. Dit veroorzaakt scheuren in muren, klemmende ramen en deuren en scheefstand van vloeren. Vooral bij overgangen tussen verschillende funderingstypen of grondlagen, en bij latere aan- en uitbouwen, is het risico op verschilzakking groot.

Optrekkend vocht

Optrekkend vocht ontstaat wanneer grondwater via capillaire werking omhoog trekt in de fundering en het muurwerk. Veel oudere panden hebben geen waterkering tussen fundering en gevel, waardoor vocht ongehinderd opstijgt. Dit leidt tot loslatend stucwerk, zoutuitbloei, een muffe geur en op den duur schade aan hout en metselwerk. Een bouwkundige inspectie brengt de oorzaak in kaart en bepaalt de juiste vochtwerende maatregelen.